Een concurrentieanalyse is snel gemaakt en snel verouderd. U zet uw drie grootste concurrenten naast elkaar, vult een document met sterktes en zwaktes, en na een kwartaal is de helft achterhaald. Bovendien kijkt de analyse meestal naar wat concurrenten zeggen over zichzelf: hun website, hun brochures, hun prijslijst. Een klant leest dat steeds vaker niet meer. Hij vraagt een AI-assistent wie de beste keuze is, en krijgt een antwoord waarin de ene aanbieder wordt genoemd en de andere ontbreekt.

Dit artikel geeft eerst het model dat u kunt gebruiken, werkt het uit voor een fictief bedrijf, en voegt dan de laag toe die de meeste analyses missen: hoe AI-assistenten u en uw concurrenten beschrijven.

Wat een concurrentieanalyse is

Een concurrentieanalyse is een gestructureerde vergelijking van uw organisatie met de partijen die dezelfde klant willen bedienen. Ze beantwoordt drie vragen: wie zijn uw concurrenten, waarin verschillen zij van u, en wat betekent dat voor uw keuzes in positionering, aanbod en communicatie. De uitkomst is geen rapport maar een beslissing: waar zet u meer op in, waar minder, en wat laat u liggen.

Er bestaan veel varianten, zoals de SWOT-analyse of de vijf krachten van Porter. Ze hebben dezelfde kern. Eerst bepaalt u wie meetelt, dan op welke punten u vergelijkt, dan hoe u u en de anderen op die punten beoordeelt, en tot slot wat u eraan doet.

Het model in vijf stappen

Dit is een werkbaar model voor een middelgrote organisatie. U kunt het in een halve dag doorlopen en elk kwartaal herhalen.

  • Stap 1: bepaal wie meetelt. Onderscheid directe concurrenten (zelfde aanbod, zelfde klant), indirecte concurrenten (ander aanbod, zelfde probleem) en vervangers (de klant doet het zelf of niets). Drie tot vijf namen volstaan.
  • Stap 2: kies vier tot zes criteria. Kies wat uw klant weegt, niet wat u zelf belangrijk vindt: aanbod, prijsopbouw, doelgroep, positionering, zichtbaarheid, reputatie.
  • Stap 3: verzamel bewijs per criterium. Een criterium zonder bron is een mening. Noteer waar elke vaststelling vandaan komt.
  • Stap 4: beoordeel en vergelijk. Geef elke partij een eenvoudige score per criterium en schrijf er één zin bij.
  • Stap 5: trek drie conclusies. Waar bent u duidelijk beter, waar duidelijk slechter, en waar bent u niet te onderscheiden van de rest? Het derde geval is vaak het belangrijkste.

Een uitgewerkt voorbeeld

Het volgende voorbeeld is volledig verzonnen. Het bedrijf, de concurrenten en de scores bestaan niet; ze dienen alleen om het model te tonen.

Stel dat Vlaams Plan een softwarebedrijf is dat roosterplanning verkoopt aan zorginstellingen. Het telt twee directe concurrenten, Zorgrooster en PlanPunt, en één vervanger: Excel.

  • Stap 1. Directe concurrenten zijn Zorgrooster en PlanPunt. De vervanger is het spreadsheet dat veel instellingen al hebben.
  • Stap 2. De criteria zijn aanbod, prijsopbouw, positionering, zichtbaarheid en reputatie.
  • Stap 3. Het team leest de websites, de prijspagina's en recensies, en noteert per vaststelling de bron.
  • Stap 4. Op een schaal van 1 tot 5 scoort Vlaams Plan hoog op aanbod (4) en laag op zichtbaarheid (2). Zorgrooster scoort het omgekeerde: een bescheiden aanbod (3), maar sterke zichtbaarheid (4).
  • Stap 5. De conclusies: het product is sterker dan de naamsbekendheid doet vermoeden, de prijsopbouw is niet te onderscheiden van die van PlanPunt, en de vervanger Excel wordt in de communicatie nergens benoemd.

Met deze analyse kan het team maandag een keuze maken: eerst zichtbaarheid verbeteren, en de prijsopbouw duidelijker laten verschillen. Maar er zit een gat in. Het criterium zichtbaarheid is in dit voorbeeld ingevuld met een gevoel. Waar meet u dat?

De laag die er nu bij komt: wat AI-assistenten zeggen

Veel kopers beginnen hun zoektocht niet meer bij een zoekmachine, maar bij een AI-assistent. Ze vragen: welke software is geschikt voor roosterplanning in de zorg? Het antwoord noemt enkele namen, beschrijft ze in een paar zinnen en geeft soms bronnen. Dat antwoord is in feite een concurrentieanalyse die iemand anders voor uw klant heeft gemaakt. U ziet niet vanzelf wat erin staat.

Het is dus zinvol om aan het model een zesde criterium toe te voegen: hoe worden wij en onze concurrenten beschreven in AI-antwoorden? Daar zijn vier dingen aan af te lezen:

  • of u genoemd wordt bij de vragen die uw klant stelt;
  • hoe vaak u genoemd wordt vergeleken met uw concurrenten;
  • hoe u wordt beschreven: als eerste keuze, als alternatief of niet;
  • welke bronnen de assistent aanhaalt om dat te onderbouwen.

In GripIQ komt dat samen in twee onderdelen. Bij Brands legt u uw eigen merk en uw concurrenten vast. In Prompts formuleert u de vragen die een koper aan een AI-assistent stelt, en GripIQ legt per scan vast wat ChatGPT, Gemini, Claude en Google AI Mode antwoorden. De analyse van die antwoorden haalt eruit welke merken genoemd worden en met welk sentiment en welke toon. Uit die vermeldingen volgt de Share of Voice: het aandeel van uw merk in alle vermeldingen van gevolgde merken in de antwoorden van de gekozen periode.

Voor het fictieve Vlaams Plan zou dat zo werken. Het team legt de drie merken vast bij Brands en voegt Prompts toe zoals "welke software is geschikt voor roosterplanning in een woonzorgcentrum?" en "wat is het verschil tussen Zorgrooster en PlanPunt?". Na een scan ziet het team hoe vaak elk merk wordt genoemd en welk aandeel dat is. Dat getal vervangt het gevoel achter de score 2 op zichtbaarheid. Of Vlaams Plan er in dit voorbeeld goed of slecht uitkomt, is verzonnen; wat telt is dat het criterium nu een bron heeft.

Een tweede voordeel is dat GripIQ ook de bronnen toont die een antwoord aanhaalt. Zo ziet u welke pagina's de assistent gebruikt om uw concurrent te beschrijven, en of uw eigen pagina's erbij staan. Hoe u dezelfde vraag per land laat beantwoorden, leest u in Zo maakt u een marktanalyse per land met regio's per prompt.

Wat dit verandert aan de analyse

Het klassieke model blijft staan. De laag erbij verandert drie dingen.

  • Het bewijs wordt actueel. Een AI-antwoord kan morgen anders luiden dan vandaag. Een kwartaalanalyse volstaat voor uw aanbod, maar niet voor uw zichtbaarheid. Regelmatige scans maken van een momentopname een verloop.
  • Concurrenten verschijnen die u niet had verwacht. Een assistent noemt soms partijen die niet op uw lijstje staan. GripIQ toont ze als ontdekte merken bij Brands, zodat u ze kunt gaan volgen en aan het model kunt toevoegen.
  • De vergelijking wordt eerlijker. U vergelijkt niet meer wat partijen over zichzelf zeggen, maar wat de buitenwereld, via de assistent, over hen zegt.

Een concurrentieanalyse is ook maar één onderdeel van marktinzicht. Hoe u bredere marktinformatie opbouwt, staat in Wat is market intelligence, en hoe verschilt het van business intelligence?.

Wat u nu kunt doen

  • Werk het model van vijf stappen vandaag uit voor drie concurrenten, en noteer bij elk criterium de bron.
  • Schrijf tien vragen op die een koper aan een AI-assistent zou stellen, en stel ze zelf aan twee assistenten. Noteer welke merken genoemd worden.
  • Voeg AI-antwoorden toe als zesde criterium en plan een herhaling in over drie maanden.

Wilt u dat zichtbaar maken zonder het handmatig te doen? Vraag een demo aan en we tonen u Brands, Prompts en Share of Voice voor uw eigen markt.